چرا چارلی مانگر می‌خواست ۴۵۰۰ دانشجو را در اتاق های بدون پنجره اسکان دهد؟
تصور کنید وارد خوابگاه دانشگاه می‌شوید، اتاقتان کوچک است، اما یک چیز عجیب تر از اندازه اتاق به چشم می‌آید، پنجره ای وجود ندارد!
این قرار بود واقعیت زندگی هزاران دانشجو در Munger Hall در دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا باشد؛ ساختمانی ۱۱ طبقه و حدود ۱.۶۸ میلیون فوت مربع که قرار بود تا ۴۵۰۰ دانشجو را در خود جای دهد. ایده ای که در نهایت به یکی از بحث بر انگیزترین پروژه های معماری دانشگاهی آمریکا تبدیل شد.
اما نکته عجیب این بود که نبودن پنجره، یک اشتباه طراحی یا کمبود بودجه نبود. بخشی از ایده اصلی پروژه بود.
چارلی مانگر، میلیاردر و سرمایه گذار آمریکایی که طراح اصلی ایده بود، معتقد بود می توان با حذف بسیاری از پنجره های اتاق ها، فضای ساختمان را بسیار متراکم تر و در عوض فضاهای مشترک بزرگتر و اجتماعی تری ایجاد کرد. او حتی گفته بود که ایده اش از تجربه هایی مثل کشتی های تفریحی و همچنین ساختمان Unité d’habitation لوکوربوزیه الهام گرفته است.
طرح اولیه تقریبا شبیه یک شهر فشرده درون یک ساختمان بود.
هر طبقه به هشت «خانه» تقسیم می شد و هر خانه هشت سوئیت داشت؛ هر سوئیت هم هشت اتاق تک نفره. در مقابل این اتاق های کوچک، فضا های مشترکی مثل آشپزخانه، اتاق بازی، سالن های جمعی و فضاهای مطالعه قرار می‌گرفتند تا دانشجو ها بجای ماندن در اتاق هایشان، بیشتر در فضاهای مشترک زندگی کنند.
اما نتیجه این سازمان دهی عجیب بود! در طرح اولیه، حدود ۹۴ درصد اتاق های تک نفره پنجره ای رو به بیرون نداشتند.
برای جبران، قرار بود چیزی شبیه «پنجره مجازی» وجود داشته باشد؛ صفحه هایی که نور روز را شبیه سازی می‌کردند. خود مانگر این ایده را به پنجره های مجازی کشتی های دیزنی مرتبط کرده بود.
دانشگاه هم استدلال دیگری داشت، تقریبا ۱۰۰۰ پنجره، پنجره سرتاسری و در شیشه ای در ساختمان پیش بینی شده بود؛ اما بیشتر این نور طبیعی به فضاهای عمومی می رسید، نه اتاق های خصوصی. به گفته مسئولان دانشگاه، هدف این بود که دانشجو ها زمان بیشتری را در فضا های جمعی و روشن سپری کنند.
اینجا بود که معماری پروژه با یک سوال اساسی روبرو شد:
آیا می‌توان برای ساختن یک جامعه اجتماعی تر، بخشی از تجربه فردی زندگی را حذف کرد؟
دنیس مک فدن، معمار و عضو با سابقه کمیته بررسی طراحی UCSB، پاسخ متفاوتی داشت. او در اعتراض به پروژه از کمیته استعفا داد و طراحی را یک «آزمایش اجتماعی و روان شناختی» با پیامد های نامعلوم برای دانشجویان دانست. نگرانی او فقط زیبایی شناسی نبود؛ بلکه نور طبیعی، هوای تازه، ارتباط با طبیعت، سلامت و کیفیت زندگی ساکنان را مطرح می‌کرد.
در مقابل، طرفداران پروژه می‌گفتند مسئله واقعی، یک چیز ساده تر است:
دانشگاه به شدت به خوابگاه بیشتری نیاز داشت. UCSB با بحران کمبود مسکن روبرو بود و Munger Hall می توانست هزاران دانشجو را بجای زندگی در محله های اطراف، در خود دانشگاه اسکان دهد. از نگاه دانشگاه، تراکم بالا یک پاسخ به یک مشکل واقعی بود. اما همینجا، داستان Munger Hall از یک بحث درباره «پنجره» فراتر می رود.
چون این پروژه در واقع درباره یک سوال بزرگ تر بود:
وقتی یک ساختمان قرار است بیشترین تعداد آدم را در کمترین فضا جای دهد، چه چیزی را باید فدای کارایی کرد؟
فضا؟
حریم خصوصی؟
نور؟
ارتباط با طبیعت؟
یا شاید حتی بخشی از تجربه انسانیِ «خانه بودن»؟
و جالب تر اینکه این پروژه معماری که یجورایی آزمون و خطا بود، در نهایت ساخته نشد.
پس از سال ها بحث و بازنگری، UCSB در سال ۲۰۲۳ پروژه Munger Hall را کنار گذاشت و به دنبال طرحی جایگزین برای تامین حدود ۳۵۰۰ تخت دانشجویی رفت.
Munger Hall بنابراین امروز یک ساختمان نیست؛ یک ساختمانِ ساخته نشده است که یک سوال بسیار واقعی درباره معماری به جا گذاشت:
اگر بتوانیم با حذف بعضی چیزها، ساختمان را ارزانتر، متراکم تر و کارآمد تر کنیم، از کجا به بعد دیگر فقط «ساختمان» را بهینه نمی کنیم، بلکه کیفیت زندگی انسان را قربانی می کنیم؟
منابع:
UCSB
Architectural Record
The Washington Post
Los Angeles Times
The Guardian
گردآورنده: تورج بقایی اسکویی
